• Antonio Merola

Poesia | Tre inediti di Ivo Hadzhiyski

Alla luce di quanto accade oggi nel Regno Unito, così come nel resto d'Europa e nel Nord America, gli ultimi versi tratti da queste tre poesie di Ivo Hadzhiyski:

«L’impero britannico giace sulle pietre rotolanti giusto fin dove finisce la coda dello scoiattolo»

hanno una importanza particolare. Questa rilevanza – proprio come quella del verso «volti morti coprono la riva del Potomac» - non coincide con la conclusione del racconto, comunque, e mentre gli accadimenti politici e storici sono resi attraverso le risposte dell'autore agli stimoli di quella che schiettamente ci descrive come «questa terra che non è mia», ciò che appare manifesto è il continuo e fruttuoso coinvolgimento nei dettagli della realtà presente – temporanei e durevoli, apparentemente banali ed esteticamente riusciti, le forme estratte dalla mancanza di ogni forma. Queste sono poesie su come trovare una forma nel mondo – non importa quanto sconcertante potrebbe rivelarsi quel modello – e del ruolo dell'arte in questo processo. Siamo perfettamente consci che sia il frutto del lavoro di un'intelligenza acuta. Le connessioni che inizialmente potrebbero apparire sorprendenti acquistano un pieno significato quando il poeta interroga ripetutamente i limiti fra esperienza percepita, pensiero e tutto ciò che potrebbe essere venuto in precedenza. Queste poesie sono dense di immagini eclatanti e di una limpida ma dotta padronanza del linguaggio, e del modo in cui questo può rapportarsi a «la massa informe e il rigido quadrato», per non parlare dell'intertestualità coinvolgente che, come lettori, ci tiene avvinti e ci aiuta a comprendere le reti e gli intrecci attraverso cui percepiamo il mondo.


Nota di lettura a cura di Tom Phillips Traduzione dal bulgaro all'italiano di Emilia Mirazchiyska


Senza Ifigenia


Disteso su questa terra che non è mia sento dalle sue viscere un rombo lontano un rombo sordo, un ritmo di tamburi un piccolo uccello sorvola il cielo sopra di me tiene nascosto da qualche parte della sua creazione il modello del volo. Oh, dio, prega per un mondo al di là del mondo dei discendenti dalle scimmie e della bellezza nata dalla massa informe e dal rigido quadrato. Il palazzo del governatore alla fine del viale verde di Williamsburg il mulino a vento con le vecchie vele distese sulle sue ali la donna a spalle nude con la gonna distesa sui fianchi il ricordo e il desiderio partoriscono nuovi pensieri, nuove cose, cose non create, ma ormai strappate dal nulla cose appese su una catena d’oro tra la terra e questo obelisco che è la misura del punto più alto su questa terra su cui giaccio disteso e che non è né mia né vostra tanto mia quanto vostra di fronte alla casa del governatore vuota e disabitata con nove colonne bianche di marmo e tre colonne nere, colonne vacue, colonne della casa deserta e l’urlo dei motori a reazione dell’aereo appena decollato dall’aeroporto. Cestai, giardinieri, lanciatori di aquiloni noi siamo le marionette ai piedi di un povero artista ambulante proprietario solamente del passato tre le aperture, due più piccole a lato per le mani e una più grande al centro per la testa il mercato degli schiavi è deserto, anche i buchi sono vuoti noi siamo stati lì e poi siamo partiti siamo partiti verso l’oceano per salpare e dimenticare, avevamo scoperto un nuovo continente per far ritornare il tempo all’indietro.


Без Ифигения


Легнал върху тази земя, която не е моя чувам из дълбините ѝ далечен тътен глух тътен, ритъм на барабани малка птица прелита в небето над мен пазеща скрит нейде в сътворението си модела на летене. О, боже, моли се за свят отвъд света на произлезлите от маймуните и красотата от безформената маса и от строгия квадрат. Дворецът на губернатора в края на зелената алея на Уилямсбърг вятърната мелница със стари корабни платна опънати по крилата ѝ жената с голи рамене с пола опъната по ханша споменът и желанието раждат нови мисли, нови неща, неща несътворени, но вече изтръгнати от нищото, неща висящи на златна верига между земята и този обелиск, който е мярка за най-високото на тази земя върху която лежа и която не е моя нито ваша толкова моя, колкото и ваша пред неговия дом празен и пуст с девет бели колони от мрамор и три черни колони, колони от пустота, колони на празния дом и рева на форсираните двигатели на току-що излетял от летището самолет. Кошничарите, градинарите, пускачите на хвърчила ние сме кукли на конци до крака на беден пътуващ артист собственик единствено на миналото трите отвора, два по-малки отстрани за ръцете и един по-голям в средата за главата пазара за роби опустя, отворите също пустеят ние бяхме там и след това си тръгнахме, тръгнахме към океана за да отплуваме и да забравим че сме открили нов континент да върнем времето обратно.


*


Giacometti: Testa monumentale


Tutto appare così conosciuto e inaspettato tutto ciò che gli occhi vedono e le orecchie sentono uno stormo di corvi, uno stormo di gabbiani, uno stormo di anatre selvaggе teste verdeolivastre, becchi gialli, zampe arancioni vedi le ombre come saltano sotto l’acqua si muovono a sbalzi fino alle torri dell’università proprio adesso che sono le quattro di pomeriggio e tu per la prima volta hai visto il campanile con l’orologio tutto il giorno nuvole e sciabordii lievi dell'acqua sole d’argento e disco d’argento nell’acqua da dove si sentono le voci dei vogatori quando ha corso il cielo azzurro sopra di me? Murato tra le colonne bianche del memoriale ora che tutto ciò che vedi e ascolti è insufficiente ritorna di nuovo al di là dell’oceano dagli amici che escono dalla Casa del Cinema dai nonni di lei che raccolgono l’uva in autunno volti morti coprono la riva del Potomac un tempo che non ha mondo uno spazio senza uscita tre lune, tre uccelli nera bellezza spagnola di fuoco di un passato che è sempre lo stesso


la testa                   monumentale nel giardino con le sculture il sole pomeridiano la rischiarava a metà una testa di nessuno vuota con la quiete piena dei morti piena delle loro opere e dei loro giorni questa pena che nasce dal desiderio di capire gli altri, di capire te stesso tramite ciò che ci lega adesso la donna seduta con le gambe distese a lato ha piegato le ginocchia il cono troncato ha chinato la sua testa decapitata a sinistra due linee parallele finiscono in una semisfera un cubo un segnavento azzurro misura il tempo delle sculture il rumore dell’acqua minuscola ravviva il giardino una piccola fontana con dentro otto foglie gialloverdi dalla profondità di un passo ninfe e fauci dentate un uccello prende il volo dalla testa di un grifone un vuoto foglio bianco smette di essere una sirena della polizia un rombo lontano di automobili sopra il fiume pieno solo di se stesso il braccio allungato di lato un braccio piegato sotto la testa di una donna nuda sdraiata delle braccia incatenate e il sole – un affogato sghignazza dal fondo con le alghe attorno alle guance Bronzo, carne nera, l’istinto selvaggio di possedere l’uomo-scimmione si è fermato di fronte alla Casa Bianca dalla pancia gonfia, dalle spalle grosse, dalle gambe corte le fontane sono seccate Caelo Musa beat


Джакомети: Монументална глава


Всичко изглежда тъй познато и неочаквано всичко, което очите виждат и ушите чуват ято гарвани, ято гларуси, ято диви патици маслиненозелени глави, жълти човки, оранжеви крачка виждаш ли сенките как подскачат под водата придвижват се със скоци до кулите на университета сега, когато е 4 часа следобед и ти за пръв път този ден видя часовниковата камбанария цял ден облаци и тихи плиски на вода сребърно слънце и сребърен диск във водата откъдето се чуват гласовете на гребците кога дотече синьото небе над мен зазидан между белите колони на мемориала сега, когато всичко, което виждаш и чуваш е недостатъчно върни се отново отвъд океана при приятелите, които излизат от Дома на киното при нейните баба и дядо, които берат гроздето наесен мъртви лица покриват брега на Потомак едно време, което няма свят едно пространство без изход три луни, три птици черна огнена испанска хубост на едно минало, което е винаги същото


монументална                        глава в градината със скулптурите следобедното слънце стигаше докъм средата една ничия глава празна с пълния покой на мъртъвци пълна с техните дела и дни тази мъка, която се ражда от желанието да разбереш другите, да разбереш себе си чрез това, което ни свързва сега жената приседнала с опънати настрани крака присви коленене пресечения конус наведе отрязаната си глава наляво две успоредни линии свършват в полусфeра куб един син ветропоказател отмерва времето на скулптурите шумът на малката вода оживява градината фонтанче с осем жълтозелени листа в него една стъпка дълбоко нимфи и зъбати челюсти една птица излита от главата на грифон един празен бял лист престава да бъде полицейска сирена далечен тътен на коли над реката, която вълнува само себе си ръката изнесена настрани ръка, прегъната зад главата на полегнала гола жена ръце оковани във вериги и слънцето-удавник се хили от дъното, с водорасли около сребърните си ланити Бронз, черна плът, дивия нагон да обладаеш маймуночовекът е спрял пред белия дом с издут корем, широки плещи, къси крака фонтаните са пресъхнали Caelo Musa beat


*


La piazza della Repubblica


La vista a nord è imbiancata anche le lettere sono illeggibili il poliziotto di turno non ha ancora smaltito la sbornia, è assonnato, sta dormendo la vecchia posta invia delle lettere bianche a mittenti e a un indirizzo inesistenti da tempo gli uomini sono deceduti, le case sono crollate e le strade sono partite in altre direzioni 1751 è l’unica che sta in piedi di fronte alla libreria ipermoderna Barnes & Nobles il sole a sud del fiume fruga fra le foglie di ottone, qui, ai piedi di Adamo e Eva io sto diritto accanto a me un guerriero con scudo e spada io sto seduto accanto a me scivola rumorosamente una volpe aspetto il primo uomo cerco con la macchina fotografica in mano una persona che mi scatti una foto tra quelle sculture letto di ferro battuto con ornamenti, bacino senza acqua e una morte davanti allo specchio che non ha il coraggio di guardarsi tentacoli di color veronese distendono le lettere sul marmo blugrigio sentieri di color veronese, viali di color veronese su cui arrivano verso il presente José Artigas, José de San Martín


verso un giorno freddo in un tempo freddo siano ricordati i loro nomi scuri il tempo in cui non c’è nessuno a prenderli ad accompagnarli e portarli all'Hotel Willard a far ritornare tutta la gioia, tutta la festa della libertà. L’oceano mugghia sordo come se ruzzolasse dei teschi. L’impero britannico giace sulle pietre rotolanti giusto fin dove finisce la coda dello scoiattolo.


Площадът на републиката


Изгледът на север е побелял даже буквите вече не се четат дежурният полицай е махмурлия, спи Старата поща праща бели писма до отдавна несъществуащи адреси хората са погинали, къщите са се порутили и улиците вече са тръгнали в други посоки 1751 г. единствена стърчи срещу хипермодерната книжарница Barnes & Nobles слънцето на юг от реката рови месинговите листа, тук в краката на Адам и Ева аз стоя до мен воин със щит и меч аз седя край мен шумно хлъзга се лисица чакам първия човек търся с фотоапарат в ръка човек който да ме снима между тези скулптури Желязно легло с орнаменти, леген без вода и една смърт пред огледалото, която не смее да се погледне Веронезени пипала протягат буквите върху синьосивия мрамор веронезени пътеки, веронезени алеи по които идат към настоящето Хосе Артигас, Хосе де Сан Мартин


към един студен ден, в студено време техните тъмни имена също да пребъдат време когато няма кой да ги посрещне да ги поеме и отведе в хотел „Уилард“ да върне цялото тържество, целия празник на свободата. Океанът бучи глухо сякаш черепи търкаля. Британската империя лежи върху търкалящи се камъни току до края на катеричата опашка.


*



© photo by Emilia Mirazchiyska

Ivo Hadzhiyski (Иво Хаджийски) è nato nel 1967 a Dupnitza (Bulgaria) e vive a Sofia. Si è laureato in culturologia, alla Facoltà di Filosofia presso l’Università degli Studi di Sofia “San Clemente d’Ocrida” nel 1996. Nello stesso anno è partito per Washington D.C., dove è rimasto per qualche mese. Le tre poesie che proponiamo sono state scritte proprio lì e sono poi state pubblicate per la prima volta nel prestigioso settimanale letterario bulgaro “Literaturen vestinik” (n. 28, settembre 1997, anno VII) senza fare mai parte di un libro edito. Oltre a essere consulente antiquario per antiche edizioni, Ivo Hadzhiyski si occupa di editing e dal 2014 è il responsabile della Collana Bianca delle Edizioni Scalino di Sofia. Le traduzioni italiane qui proposte sono a cura di Emilia Mirazchiyska, accompagnate da una nota di lettura scritta appositamente dal poeta inglese Tom Phillips, che dopo essersi innamorato della lingua bulgara aveva già tradotto in inglese Hadzhiyski.

Questo blog viene aggiornato senza alcuna periodicità, la frequenza dei post non è prestabilita e non può pertanto considerarsi un prodotto editoriale o una testata giornalistica ai sensi della legge n. 62 del 07/03/2001. Tutti i diritti sono riservati – barbaricoyawp.com; la redazione di YAWP prima di pubblicare foto, video o testi ricavati da Internet, compie tutte le opportune verifiche al fine di accertarne il libero regime di circolazione e non violare i diritti d'autori o altri diritti esclusivi di terzi. Per segnalare alla redazione eventuali errori nell'uso di materiale riservato, scriveteci a yawp@outlook.it e provvederemo prontamente alla rimozione del materiale lesivo di diritti di terzi.